DetalleParticipacionPublica

Consulta
Pechada
Alcance da norma:
Disposición doutras autoridades
Carácter da consulta:
Normativas
Tipo de participación:
Consulta pública previa

Antecedentes da norma

A finais de 2016 a Comisión Europea no marco do “Paquete de Inverno” propuxo situar á cidadanía no centro da transición enerxética. En concreto, a Directiva de fomento de enerxías renovables esixe que os Estados membros garantan aos consumidores o dereito a producir, consumir, almacenar e vender a súa propia enerxía renovable.

A participación dos cidadáns e autoridades locais nos proxectos de enerxías renovables, a través de comunidades enerxéticas locais, pode xerar un valor engadido significativo no que se refire a a aceptación local das enerxías renovables e ao acceso a capital privado adicional. Isto traducirase en investimentos locais, unha maior liberdade de elección para os consumidores e unha participación maior dos cidadáns na transición enerxética. Adicionalmente, a cidadanía pode, tanto estimular a adopción de políticas e potenciar unha maior responsabilidade social e ambiental das empresas, como participar do emprego xerado. A transición cara a un sistema enerxético descarbonizado é un desafío tecnolóxico e social de primeira magnitude, pero tamén unha oportunidade para dar un papel central á cidadanía no sector enerxético.

A nivel europeo, esta participación cidadá materializouse a través de cooperativas enerxéticas, iniciativas municipais ou movementos cidadáns facilitados por sistemas de crowdfunding “” ou “crowdlending”. O reto é promover o rol proactivo da cidadanía na transición enerxética, desenvolvendo o potencial social, partindo dun modelo en que unha parte da cidadanía participa activamente en tarefas en beneficio da comunidade no ámbito enerxético de maneira que se promova este modelo.

No ámbito térmico, as redes de distribución de calor e frío son unha valiosa ferramenta para o impulso das comunidades enerxéticas, así como para a redución do consumo de combustibles fósiles e de emisións de CO2, e como vía de integración dos sectores eléctrico e térmico. Con todo, a súa implantación efectiva en España é relativamente pequena en comparación coa nosa contorna.

Problemas que se pretenden resolver co novo estándar

Neste proceso de consulta pública previa solicítase aos participantes que respondan a todas ou a parte das preguntas que se formulan a continuación:

Nota: na consulta utilizaremos o termo “comunidades enerxéticas locais” para referirnos ao conxunto de Comunidades de Enerxías Renovables e de Comunidades Cidadás de Enerxía. Nas súas respostas, faga distinción entre estas figuras, segundo estime necesario.

Xeneral

  1. ¿Que aspectos considera que deberían abordarse para o impulso das Comunidades Enerxéticas Locais?
  2. ¿Que medidas concretas cre necesarias para o seu despregamento?
  3. ¿Que aspectos transversais, sociais, ambiental, de equidade… deben considerarse? ¿En que aspectos poden contribuír as Comunidades Enerxéticas a alcanzar os obxectivos de: a) a Estratexia de Transición Xusta e b) a Estratexia Nacional de Prevención e Loita contra a Pobreza e a Exclusión social ¿Que papel deben xogar as Administracións públicas nestes aspectos?

Aspectos xurídicos

  1. ¿Que marcos xurídicos tanto no ámbito local/autonómico do noso país, ou a nivel europeo/internacional, considera boa práctica e por que? ¿Que iniciativas xa existentes no noso país, ou a nivel europeo/internacional pódense considerar unha referencia e son fáciles de encaixar no concepto de comunidade enerxética local?
  2. ¿Como cre que deben trasladarse as Comunidades de Enerxía Renovable e as Comunidades Cidadás de Enerxía ao ordenamento xurídico español?
  3. Na súa opinión, ¿cal é o enfoque apropiado para definir a/s entidade/é xurídicas máis adecuadas para as Comunidades Enerxéticas Locais?
  4. ¿Que dereitos e obrigacións normativas e económicas deberían establecerse para as ditas figuras co fin de protexer tanto aos participantes das mesmas como aos consumidores que non participen nelas?
  5. ¿Que actuacións poderíanse emprender para o impulso técnico e económico das redes de distribución de calor e frío?

Barreiras e oportunidades

  1. ¿Cales considera que son as barreiras regulatorias, sociais, económicas ou de calquera natureza que dificultan actualmente o despregamento das comunidades enerxéticas locais desde o punto de vista de: a) os cidadáns, b) as pemes, c) as autoridades locais , d) outros actores? ¿Que barreira considera máis limitante?
  2. ¿En que sectores e de que maneira cre que as comunidades enerxéticas locais poderían contribuír de maneira máis eficaz e eficiente a descarbonizar a economía?
  3. ¿Que cobeneficios poden achegar as Comunidades Enerxéticas á cidadanía e ao medio ambiente? ¿Que oportunidades supoñen as Comunidades Enerxéticas para a reactivación económica e o desenvolvemento de novos modelos de negocio?

Marco facilitador

  1. ¿Como fomentaría a innovación en modelos de negocio relacionados coas comunidades enerxéticas locais nos sectores das enerxías renovables, eléctrico, de eficiencia enerxética, do transporte ou outros servizos enerxéticos?
  2. Os modelos de negocio das Comunidades Locais de Enerxía crean valor non financeiro, con impacto social positivo,  ¿como se poderían capturar e medir estes valores non financeiros?

Actores

  1. ¿Quen debería actuar como motor impulsor das Comunidades Enerxéticas Locais? ¿Que papel deben xogar as Administracións públicas?
  2. ¿Cal é a forma óptima e os factores críticos para fomentar a participación dos cidadáns nas Comunidades Enerxéticas Locais? Unha vez que participan como socios / membros das mesmas, ¿cal é a mellor forma para que participen na toma de decisións e na súa gobernación?

Obxectivos da norma

Marco europeo

A Directiva (UE) 2018/2001 do Parlamento Europeo e do Consello, de 11 de decembro de 2018, relativa ao fomento do uso de enerxía procedente de fontes renovables, establece a obrigación aos Estados membros de garantir que os consumidores teñan dereito a participar nunha comunidade de enerxías renovables, á vez que manteñen os seus dereitos ou obrigacións como consumidores finais. De igual forma establece que as comunidades de enerxía renovable teñan dereito a producir, consumir, almacenar, ou vender enerxías renovables, ou ben, compartir no seo da comunidade a enerxía renovable que xeren as unidades de produción propiedade da este comunidade e acceder a todos os mercados de enerxía. Así mesmo, establece como mandato para os Estados membros o proporcionar un marco que permita fomentar e facilitar o desenvolvemento das comunidades de enerxías renovables.

A trasposición de certos aspectos sobre comunidades de enerxías renovables realizouse a través do Real Decreto-lei 23/2020, de 23 de xuño, polo que se aproban medidas en materia de enerxía e noutros ámbitos para a reactivación económica, mediante a modificación de varios artigos da Lei 24/2013, de 26 de decembro, do Sector Eléctrico. No seu Artigo 4.j. defínense as Comunidades de Enerxías Renovables como “entidades xurídicas baseadas na participación aberta e voluntaria, autónomas e efectivamente controladas por socios ou membros que están situados nas proximidades dos proxectos de enerxías renovables que sexan propiedade das este entidades xurídicas e que estas desenvolvesen, cuxos socios ou membros sexan persoas físicas, pemes ou autoridades locais, incluídos os municipios e cuxa finalidade primordial sexa proporcionar beneficios ambiental, económicos ou sociais aos seus socios ou membros ou ás zonas locais onde operan, en lugar de ganancias financeiras.” Por tanto, estas comunidades poden basearse en instalacións de calquera vector enerxético, a condición de que sexa renovable.

A Directiva (UE) 2019/944 do Parlamento europeo e do Consello, de 5 de xuño de 2019, sobre normas comúns para o mercado interior da electricidade, recolle a figura de Comunidade Cidadá de Enerxía, definíndoa como “unha entidade xurídica que: baséase na participación voluntaria e aberta, e cuxo control efectivo o exercen socios ou membros que sexan persoas físicas, autoridades locais, incluídos os municipios, ou pequenas empresas; cuxo obxectivo principal consiste en ofrecer beneficios ambiental, económicos ou sociais aos seus membros ou socios ou á localidade na que desenvolve a súa actividade, máis que xerar unha rendibilidade financeira, e participa na xeración, incluída a procedente de fontes renovables, a distribución, a subministración, o consumo, a agregación, o almacenamento de enerxía, a prestación de servizos de eficiencia enerxética ou, a prestación de servizos de recarga para vehículos eléctricos ou doutros servizos enerxéticos aos seus membros ou socios.” Estas comunidades están limitadas ao sector da enerxía eléctrica, procedente ou non de fontes renovables.

Esta directiva establece a obrigación aos Estados membros de ofrecer un marco xurídico favorable para as comunidades cidadás de enerxía que garanta que: a participación na mesma sexa aberta e voluntaria; os seus socios ou membros teñan dereito a abandonar a comunidade; os seus socios ou membros non perdan os seus dereitos e obrigacións como clientes domésticos ou activos; o xestor da rede de distribución coopere, a cambio dunha compensación xusta avaliada pola autoridade reguladora, coas comunidades cidadás de enerxía para facilitar transferencia de electricidade entre estas; as comunidades cidadás de enerxía estean suxeitas a procedementos e taxas, incluídos o rexistro e a concesión de licenzas, equitativos, proporcionais e transparentes, así como a unhas tarifas de acceso á rede transparentes e non discriminatorias, que reflictan os custos de conformidade co artigo 18 do Regulamento (UE) 2019/943, e que garantan que contribúan de maneira adecuada e equilibrada á repartición xeral dos custos do sistema.

O texto tamén establece que os Estados membros garantirán que as comunidades cidadás de enerxía: poidan acceder a todos os mercados organizados; benefíciense dun trato non discriminatorio e proporcionado nas súas actividades, dereitos e obrigacións como clientes finais, xeradores, subministradores, xestores de redes de distribución ou participantes no mercado que presten servizos de agregación; sexan responsables economicamente dos desvíos que causen no sistema eléctrico; sexan tratadas como clientes activos respecto ao consumo de electricidade autogenerada; teñan dereito a organizar dentro da comunidade cidadá de enerxía unha repartición da electricidade producida polas unidades de produción que pertenzan á comunidade. Por outra banda, os Estados membros poderán dispor no marco xurídico favorable que as comunidades cidadás de enerxía teñan dereito a posuír, establecer, adquirir ou arrendar redes de distribución e xestionalas autónomamente.

Ambas as figuras de comunidades de enerxías renovables e comunidades cidadás de enerxía teñen como fin a participación dos cidadáns e autoridades locais nos proxectos de enerxías renovables, o que permitirá unha maior aceptación local destas enerxías e acceso a capital privado adicional e será clave para a transición enerxética cara a unha economía baseada en enerxías renovables.

Marco estatal

O Marco Estratéxico de Enerxía e Clima lanzado en febreiro de 2019 contén as iniciativas necesarias para modernizar a economía e iniciar a transición cara a unha economía descarbonizada. Dentro deste Marco atópase o Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima 2021-2030, actualizado en xaneiro de 2020, onde se establecen obxectivos e políticas e medidas en liña cun escenario para alcanzar a neutralidade climática antes de 2050.

Na “Medida 1.13. Comunidades enerxéticas locais” do Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima (PNIEC) establécense as liñas de actuación para desenvolver o marco normativo apropiado que defina estas entidades xurídicas e favoreza o seu desenvolvemento.

Este marco normativo deberá ter en conta as figuras legais susceptibles de constituírse en comunidades enerxéticas locais, como aquelas derivadas do asociacionismo, cooperativas, xestores de polígonos industriais, parques tecnolóxicos, comunidades de propietarios ou zonas portuarias, etc.

Ademais, contémplanse medidas de simplificación administrativa e promoción de proxectos demostrativos que identifiquen e desenvolvan modelos de negocio viables para diferentes tipos de proxectos.

Adicionalmente, o Plan Nacional Integrado de Enerxía e Clima (PNIEC), na “súa Medida 1.6. Marco para o desenvolvemento das enerxías renovables térmicas”, establece como mecanismo de promoción de redes de calor e frío o desenvolvemento de comunidades enerxéticas renovables ligadas a redes de climatización incluíndo capacitación técnica no ámbito municipal.

Tamén se poden sinalar unha serie de medidas do este Plan que están baseadas en ou contribúen cara á participación cidadá no ámbito enerxético, elemento crave para as comunidades enerxéticas locais:

  • “Medida 1.2. Xestión da demanda, almacenamento e flexibilidade”, onde un dos seus obxectivos é o fomento da participación cidadá na xestión da demanda.
  • “Medida 1.4. Desenvolvemento do autoconsumo con renovables e a xeración distribuída”, sinalando o autoconsumo colectivo como punto de partida para as comunidades enerxéticas locais.
  • “Medida 1.14. Promoción do papel proactivo da cidadanía na descarbonización”, con obxectivos como empoderar á cidadanía, promover a súa participación na transición enerxética ou promover a mobilización dos fondos dispoñibles por parte da cidadanía para contribuír a financiar a transición enerxética renovable ou para xestionar a súa propia enerxía.
  • “Medida 1.19. Xeración de coñecemento, divulgación e sensibilización”, para promover a participación proactiva de todos os actores da transición enerxética.
  • “Medida 2.15. Comunicación e información en materia de eficiencia enerxética”, con medidas de comunicación e información para transformar os hábitos de consumo enerxético ou orientadas a consumidores vulnerables.

“Medida 5.8. Innovación social polo clima”, cun dos seus obxectivos sendo apoiar a realización de proxectos de innovación social e urbana.

Actualmente atópanse en elaboración a Estratexia Nacional de Autoconsumo e a Estratexia de Almacenamento e recentemente pechouse a consulta pública previa sobre Acceso a datos e evolución do sistema de contadores eléctricos. Todas elas contribúen tamén ao obxecto desta consulta, tendo en común a participación cidadá como motor tractor en maior ou menor medida, e as sinerxias entre elas serán definidas.

Tamén a Estratexia de Descarbonización a longo prazo (ELP) 2050, no seu capítulo 7.1. “O papel da cidadanía”, captura a importancia de contar coa implicación da sociedade de maneira estable para a transformación do sistema enerxético e da economía cara a un país climáticamente neutro en 2050, situando á cidadanía no centro do sistema enerxético.

Por último, nun contexto de recuperación e reconstrución económica tras a crise sanitaria, as comunidades enerxéticas locais poden xogar un papel relevante na xeración rápida de actividade e emprego, non só de forma directa senón tamén polo efecto tractor sobre as distintas cadeas de valor locais e o aforro en custos enerxéticos para consumidores domésticos, industriais ou do sector servizos ou público. No Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia publicado en outubro de 2020, baixo a política panca 1, “Axenda urbana e rural e loita contra o despoboamento”, a liña de acción 2 “Plan de rehabilitación de vivenda e rexeneración urbana” comprende un plan de transición enerxética para a España baleirada, que pretende impulsar as comunidades enerxéticas, a rehabilitación e a rexeneración e o apoio á enerxía sustentable e alcanzable en municipios de menos de 5.000 habitantes, como panca de xeración de emprego e de atracción de actividade.

Continuando o labor capturado no documento de traballo "Guía para o desenvolvemento de instrumentos de fomento de comunidades enerxéticas locais [PDF]", proponse esta consulta pública cuxa finalidade é solicitar, directamente ou a través das súas organizacións representativas, a opinión dos colectivos e entidades interesadas, das administracións e dos axentes potencialmente involucrados o desenvolvemento de Comunidades Enerxéticas Locais, sobre a formulación para a transposición das citadas directrices europeas ao ordenamento xurídico español, a identificación de prioridades e principais retos, así como potenciais medidas para poder superalos.

Prazo de remisión

Prazo para enviar argumentos a partir do día martes, 17 de novembro de 2020 ata o día mércores, 2 de decembro de 2020

Presentación de alegacións

Las alegaciones podrán remitirse a la dirección de correo: bzn-comunidadenergia@miteco.es indicando en el asunto: "Consulta Comunidades Energéticas"

Só serán consideradas as respostas nas que o remitente estea identificado.

Con carácter xeral as respostas consideraranse non confidenciais e de libre difusión. As partes que se consideren confidenciais deberán ser especificamente sinaladas e delimitadas nos comentarios, motivando as razóns da este cualificación.

Anexos